Deze toelichting bevat spoilers.
Na het historische verhaal Tullia wilde ik de mogelijkheid onderzoeken Claude nog dichter bij een historisch persoon te laten komen door een verhaal te schrijven dat uitsluitend diens gedachten beschrijft en ik dacht aan de zieleroerselen van Ludwig van Beethoven.
Op mijn eerste vraag of Claude toegang heeft tot de volledige teksten van Beethovens Heiligenstädter Testament en de brief aan de “Unsterbliche Geliebte”, kreeg ik als antwoord:
Ik heb helaas geen directe toegang tot de volledige teksten van Beethoven’s Heiligenstädter Testament of de brief aan de “Unsterbliche Geliebte”. Als AI-assistent heb ik geen eigen database met volledige historische documenten.
Ik kan wel algemene informatie geven over deze documenten:
Het Heiligenstädter Testament is een brief die Beethoven in 1802 schreef aan zijn broers. Het gaat over zijn toenemende doofheid en de impact daarvan op zijn leven en werk.
De brief aan de “Unsterbliche Geliebte” (Onsterfelijke Geliefde) is een liefdesbrief die Beethoven in 1812 schreef. De identiteit van de geadresseerde is nooit met zekerheid vastgesteld.
Beide documenten geven inzicht in Beethovens persoonlijke leven en emoties. Ze worden vaak aangehaald in biografieën over de componist.
Als je op zoek bent naar de volledige teksten, zou ik aanraden om betrouwbare bronnen zoals muziekhistorische publicaties of archieven te raadplegen. Daar kun je mogelijk de authentieke en complete versies vinden.
Dat laatste bleek niet zo ingewikkeld als Claude voorstelde, want de originele Duitse tekst, alsmede Engelse en Nederlandse vertalingen, staan op Wikipedia onder de Creative Commons CC BY-SA 4.0 licentie, wat wil zeggen dat gebruik is toegestaan mits de bron wordt vermeld. Er bleek helaas geen Nederlandse vertaling van de brief aan de “Unsterbliche Geliebte” beschikbaar.
Zoals al beschreven in de toelichting bij Onder de Lindeboom, heeft Claude geen toegang tot internet, maar het was eenvoudig om de teksten van beide brieven van Wikipedia te kopiëren naar tekstbestanden (ik koos voor .pdf en .docx, ook om te zien of het gebruik van verschillende bestandsformaten mogelijk is) en te uploaden naar de chat. Zoals gezegd, de Nederlandse tekst van de brief aan de “Unsterbliche Geliebte” ontbrak. De zinnen die in het verhaal worden gebruikt, zijn vertaald door Claude zelf.
Na te hebben gecontroleerd of Claude de tekstbestanden zonder problemen kon lezen, schreef ik de volgende prompt:
Ik wil ditmaal een verhaal schrijven zonder dialoog, maar met de gedachten die Beethoven zou kunnen hebben gehad terwijl hij de brief aan de Unsterbliche Geliebte schreef. Er is veel onduidelijk over wie die Unsterbliche Geliebte geweest zou kunnen zijn. Ik denk dat je de informatie over de zoektocht naar haar identiteit hebt. Laten we in ons verhaal niet speculeren over de naam […], maar ons richten op Beethovens innerlijke strijd. Ik weet dat er zo’n 10 jaar zit tussen het Heiligenstadt Testament en de brief aan de Unsterbliche Geliebte, dus we moeten er niet vanuit gaan dat Beethoven over alles nog steeds dacht zoals toen hij het Testament schreef, maar ik denk dat het Testament wel een goed inkijkje geeft in zijn geest en gedachten.
Kun je voor ons (de lezers) een verhaal schrijven over Beethoven die in alle eenzaamheid denkt aan zijn geliefde en besluit haar een brief te schrijven? Je kunt af en toe noemen welke regel hij aan het papier toevertrouwd (in een dan maar door jou geschreven Nederlandse vertaling), maar het is nadrukkelijk niet de bedoeling de hele brief te vertalen en in het verhaal weer te geven. Het gaat mij meer om het schetsen van de gedachten en gevoelens die Beethoven had toen hij de brief schreef die hij uiteindelijk nooit heeft verstuurd. Zou het een idee zijn dat Beethoven aan het einde van het verhaal met een zucht de brief in de een la van zijn secretaire, heette dat toen ook zo, opbergt en zich afvraagt of hij die brief ooit durft te versturen? Dat maakt aan de oplettende lezer de onzekerheid van Beethoven duidelijk, want de lezer weet dat de brief inderdaad nooit is verstuurd.
Ideeën voor de setting. Hoe ging het schrijven van een brief in die tijd? Bij kaarslicht met een ganzenveer? Ik denk dat jij dat wel kunt vinden en dat mooi in verhaal kunt verwerken.
De titel kan volgens mij in het Duits: An die Unsterbliche Geliebte. Of denk je dat een Nederlandse titel beter is?
Denk je dat dat gaat lukken? Als je nog vragen hebt of als er onduidelijkheden zijn, ik hoor ze graag.
Claude antwoordde:
Je idee voor het verhaal is fascinerend en biedt een uitstekende kans om Beethoven’s innerlijke wereld te verkennen. Ik zal mijn best doen om een verhaal te schrijven dat voldoet aan je wensen.
…en schreef het verhaal “An die Unsterbliche Geliebte” gevolgd door de volgende opmerking:
Het [was] een uitdaging om een figuur die vaak als een muzikaal genie wordt gezien, te portretteren in al zijn menselijke complexiteit. In het verhaal heb ik geprobeerd om Beethoven’s innerlijke strijd te tonen – zijn worsteling met doofheid, zijn verlangen naar liefde en begrip, en zijn onvermogen om deze gevoelens volledig te uiten, behalve door zijn muziek en in deze onverzonden brief. Het contrast tussen zijn muzikale grootsheid en zijn persoonlijke kwetsbaarheid maakt hem des te meer menselijk en invoelbaar.
Merk op dat Claude de bezitsvorm “Beethoven’s” met een apostrof schrijft. Dat is volgens Onze Taal niet per se fout (‘Wat ons betreft is het goed te verdedigen een apostrof toe te voegen als dat de leesbaarheid verhoogt.’), maar ik vind persoonlijk “Beethovens” beter staan en dat is dan ook het enige wat ik in het verhaal heb aangepast.
Merk ook op dat Claude geen enkele moeite heeft met spel-, typ- en grammaticale fouten (toevertrouwd ☹️; in de een la) in mijn prompt.
NotebookLM gaf de volgende analyse van het verhaal:
Thema’s
Onmogelijke liefde
De tekst beschrijft een diepe, maar schijnbaar onbereikbare liefde die Beethoven koestert. Hij worstelt met het verlangen naar nabijheid en de realiteit van de situatie, wat hem dwingt tot opoffering. “Kan onze liefde anders bestaan dan door opofferingen, door niet alles te verlangen?”, vraagt hij zich af.
Eenzaamheid en isolatie
Beethovens doofheid en de onmogelijkheid van zijn liefde versterken zijn gevoel van eenzaamheid. Hij zoekt troost in de natuur en in de muziek, zijn constante metgezels.
Worsteling met acceptatie
Beethoven vecht tegen zijn lot, tegen zijn lichamelijke beperkingen en de scheiding van zijn geliefde. “Ach God, kijk naar de schone natuur en kalmeer je gemoed over wat moet zijn”, schrijft hij, wat een innerlijke strijd met acceptatie toont.
De kracht van muziek
Muziek is Beethovens uitlaatklep, zijn toevluchtsoord en inspiratiebron. Hij vindt troost en betekenis in de wereld van klanken.
Belangrijkste ideeën en feiten
De brief is gericht aan een onbekende “Onsterfelijke Geliefde,” wier identiteit tot op de dag van vandaag een mysterie blijft.
De tekst onthult Beethovens intense emotionele worsteling en geeft inzicht in zijn persoonlijke leven.
De brief suggereert dat Beethovens liefde een belangrijke drijfveer was voor zijn creativiteit, ondanks de pijn die het hem veroorzaakte.
De brief eindigt met een gevoel van resignatie en de acceptatie dat Beethoven zijn leven alleen, maar met muziek als metgezel, zal voortzetten.
Significante citaten
- “Kan onze liefde anders bestaan dan door opofferingen, door niet alles te verlangen?”
- “Ach God, kijk naar de schone natuur en kalmeer je gemoed over wat moet zijn.”
- “Leven kan ik ofwel alleen geheel met u, of in het geheel niet.”
- “eeuwig de jouwe, eeuwig de mijne, eeuwig van ons”
Conclusie
Deze tekst biedt een aangrijpend portret van Beethovens emotionele leven, getekend door onmogelijke liefde, eenzaamheid en de kracht van muziek. Het werpt licht op de mens achter de muzikale genie, wiens innerlijke strijd en diepe gevoelens onlosmakelijk verbonden waren met zijn kunst.
De afbeelding bij het verhaal is gemaakt met DALL-E 3.
Jan Kleingeld, researcher generatieve AI bij AI Training Nederland